Córka dziedziczy dom po ojcu, ale okazuje się, że w księdze wieczystej wpisana jest hipoteka na 600 tys. zł, z tytułu niespłaconego kredytu. Dom jest warty ok. 550 tys. zł. Córka musi zdecydować czy spadek przyjąć, czy odrzucić.

***

Każdy z nas zna historie o domach, mieszkaniach czy działkach, które po śmierci bliskich zamiast bezpieczeństwa przynoszą długie sądowe batalie, rodzinne konflikty i notarialne przepychanki. Bo choć wydaje się, że „spadek to spadek”, w praktyce każda nieruchomość ma swoją historię – czasem sięgającą kilku pokoleń wstecz.

W cyklu „Dziedziczenie nieruchomości” na przykładach z życia pokazuję, co naprawdę dzieje się, gdy nieruchomość staje się przedmiotem spadku.

***

Co oznacza przyjęcie spadku?

Zgodnie z prawem spadkobierca ma prawo przyjąć spadek wprost, z dobrodziejstwem inwentarza lub spadek odrzucić. Na złożenie stosownego oświadczenia w tym zakresie ma tylko 6 miesięcy od momentu, gdy dowie się o tytule swojego powołania. Jeżeli w tym terminie oświadczenia nie złoży, to zgodnie z brzmieniem art. 1015 § 2 KC, przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Przyjęcie spadku oznacza, że spadkobierca nabywa wszystkie prawa i obowiązki majątkowe spadkodawcy.

To, w jaki sposób spadek zostanie przyjęty, wpływa na zakres odpowiedzialności za długi spadkowe. W przypadku nabycia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca – co do zasady - odpowiada za długi w sposób ograniczony. Dokładnie, odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkowe sięga wartości ustalonego w wykazie inwentarza lub spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Mówiąc obrazowo, jeżeli nabywa spadek o wartości 300 000 zł to ta wartość wyznacza górną granicę odpowiedzialności za długi nawet wówczas, jeżeli ich wysokość jest znaczenie większa.

Z kolei nabycie spadku wprost jest związane z odpowiedzialnością za długi bez jakichkolwiek ograniczeń. W poprzednim stanie prawnym, kiedy regułą było nabycie spadku wprost, niezłożenie oświadczenia w przedmiocie nabycia spadku mogło spadkobiercę dużo kosztować. Na szczęście dla spadkobierców ustawodawca postanowił te niekorzystne regulacje zmienić.

Czy przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza ograniczoną odpowiedzialność za dług hipoteczny?

W przypadku długu hipotecznego sytuacja spadkobiercy jest niestety mniej korzystna, bo prawo przewiduje tu pewien wyjątek od wyżej opisanych zasad ograniczonej odpowiedzialności spadkobiercy nabywającego spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Art. 74 ustawy o księgach wieczystych i hipotece stanowi, że wierzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości obciążonej hipoteką, bez względu na ograniczenie odpowiedzialności dłużnika wynikające z prawa spadkowego. Ustawodawca wyszedł z założenia, że śmierć dłużnika nie może negatywnie wpływać na możliwość zaspokojenia się przez wierzyciela hipotecznego z przedmiotu hipoteki. Koresponduje to z samą istotą hipoteki, która ma za zadanie zabezpieczać roszczenia wierzyciela niezależnie od tego, kto jest właścicielem nieruchomości nią obciążonej.

Przepis ten dotyczy hipotek istniejących już za życia spadkodawcy. Bez znaczenia jest w tej sytuacji to, czy spadek dziedziczny jest na podstawie ustawy czy testamentu.

Teoretycznie zatem wspomniana córka, nawet jeżeli nabędzie spadek z dobrodziejstwem inwentarza, będzie odpowiadać za całość długu hipotecznego w wysokości 600 000 zł.

W praktyce jednak, gdyby doszło do egzekucji z tej nieruchomości, i tak jej wartość będzie tę odpowiedzialność limitować.

Czy spadku można się zrzec i na jakich zasadach?

Spadek można odrzucić we wspomnianym 6-miesięcznym terminie. Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym.

Odrzucenie spadku ma jednak swoje ściśle określone konsekwencje poza tym, że nie dziedziczy się po zmarłym. Otóż, jak stanowi art. 1020 KC odrzucenie spadku powoduje, że spadkobierca traktowany jest jakby nie dożył chwili jego otwarcia, a więc zmienia się to, kto będzie dziedziczył. Przykładowo, córka odrzucając spadek po swoim rodzicu, a mająca dzieci spowoduje, że spadek ten odziedziczą jej dzieci – o ile oczywiście w ich imieniu nie odrzuci spadku. Odrzucając spadek, nie można wskazać komu on ma przypaść; o tym decyduje ustawa, a nie niedoszły spadkobierca.

Ponadto odrzucenie spadku może zostać zakwestionowane w niektórych sytuacjach. Otóż, jeżeli spadkobierca odrzucił spadek z pokrzywdzeniem wierzycieli, każdy z wierzycieli, którego wierzytelność istniała w chwili odrzucenia spadku, może żądać, żeby odrzucenie spadku zostało uznane za bezskuteczne w stosunku do niego według przepisów o ochronie wierzycieli w razie niewypłacalności dłużnika. Żądanie to jest ograniczone w czasie, gdyż można domagać się odrzucenia spadku za bezskuteczne w ciągu sześciu miesięcy od chwili powzięcia wiadomości o odrzuceniu spadku, lecz nie później niż przed upływem trzech lat od odrzucenia spadku.

Chcesz być na bieżąco?
Dołącz do newslettera

Niniejsze opracowanie ma jedynie charakter informacyjny. Jego treść nie stanowi porady prawnej, podatkowej, finansowej czy z zakresu obrotu nieruchomościami. W celu uzyskania profesjonalnego wsparcia, skonsultuj się ze specjalistą, który zaoferuje ekspercką poradę dopasowaną do twoich potrzeb i indywidualnej sytuacji: https://www.nieruchomosci-online.pl/agenci.html

Katarzyna Siwiec - Radca prawny i doradca podatkowy, właścicielka kancelarii prawnej, pełnomocnik procesowy przed sądami administracyjnymi, powszechnymi i sądem polubownym przy KIG w Warszawie. Autorka kilkudziesięciu publikacji z zakresu nieruchomości, w tym książek dotyczących najmu, przekształcenia spółek, współautorka książek z zakresu podatków, autorka e-booka „Sprawozdawczość ESG”. Ekspert w poradniach prawno-podatkowych Legalis księgowość kadry biznes i Legalis Administracja oraz PortalFK.pl